Tadeusz Wilkosz

Tadeusz Wilkosz urodził się 9 marca 1934 roku w Krakowie; jego rodzice – Maria Zofia Wilkosz (z domu Siudak) i Tadeusz Stanisław Wilkosz – mieli jeszcze dwóch synów. Ojciec z zawodu był mistrzem mozaik weneckich, po wojnie przebranżowił się i został mistrzem witrażystą. 27 lipca 1934 roku otrzymał kartę rzemieślniczą (wydaną przez Starostwo Powiatowe Krakowskie) i otworzył w domu Pracownię Witrażowo-Szklarską. Tadeusz junior często pomagał w pracy swojemu tacie, nabierając przy tym umiejętności zręcznościowych. „Jako dziecko pomagałem w pracowni przy układaniu szablonów czy wyciętych kawałków szkła. Potrafiłem też lutować czy »ciągnąć ołów« na specjalnej maszynie, a nawet wykonać niewielki witrażyk” (Fijałkowska, 2013). Tadeusz Stanisław Wilkosz zmarł w grudniu 1945 roku.
Matka zajmowała się wychowywaniem dzieci. Miała wykształcenie podstawowe, potrafiła szyć. Po śmierci męża w 1946 roku zajęła się jego pracownią artystyczną, zatrudniając jako witrażystę Maksymiliana Romańczyka.
Tadeusz Wilkosz miał dwóch starszych braci — Jana (*1918, †1945) i Michała (*1921, †1992). Obaj bracia brali udział w II wojnie światowej, starszy trafił do niewoli. W trakcie wojny rodzina nie miała informacji na temat losów mężczyzn.
Dzieciństwo Tadeusza Wilkosza przypadło na okres okupacji. Przez długi czas uczył się w domu, jego rodzice, z uwagi na to, że starsi synowie przebywali w tym czasie na Zachodzie, nie chcieli posyłać go do szkoły. Ojciec nauczył go czytać i liczyć do 100, a później, przez pewien czas, Wilkosz miał nauczycielkę, która uczyła go rachować ułamki. W tym czasie dużo czytał, w domu przeważały książki o smutnej tematyce z nieszczęśliwymi zakończeniami, dlatego pierwsze spotkanie chłopca z „Koziołkiem Matołkiem" wpłynęło na jego późniejszą twórczość. Artysta postanowił, że jeśli będzie robić coś dla dzieci, to będzie to wesołe (Chybowicz-Brożyńska, Godlewska, 1988).
Około roku 1945 trafił do szóstej klasy “gimnazjum” (początkowo miał trafić do piątej, ale dyrekcja uznała, że radzi sobie na tyle dobrze, by być w wyższej klasie). W 1946 rozpoczął naukę w II Liceum Sobieskiego w Krakowie, gdzie spędził dwa lata, a w 1948 roku dostał się do Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych im. Józefa Kluzy. Tam dobrze sobie radził z językiem polskim, liternictwem i kompozycją. Z tego okresu dobrze wspomina profesora Eugeniusza Wańka oraz dyrektora – Włodzimierza Hodysa.
W 1951 roku Tadeusz Wilkosz rozpoczął studia wyższe na Wydziale Grafiki Filmowej Wyższej Szkoły Przemysłu Artystycznego (UMPRUM) w Pradze. Czeska uczelnia była dobrze zaopatrzona, obok grafiki filmowej znajdowała się pracownia wystawiennictwa i lalek z kamerą do kręcenia filmów poklatkowych. Zarząd uczelni zdecydował się na przemieszczanie lalek tak, aby sprzęt mógł być wykorzystywany zarówno przy nich, jak i przy rysunkach. Doprowadziło to do możliwości poszerzenia zakresu zdobywanych przez studentów umiejętności i zajmowania się lalkami, z czego skorzystał Tadeusz Wilkosz. Praktyki odbył w studiu czeskiego artysty Jiřiego Trnki – „Bratři v triku”, jednak z uwagi na koszty taśmy filmowej (kolor 35 mm) nie miał on możliwości kręcenia tam animacji. Mimo to udało mu się w ramach studenckiego dyplomu wykonać 7-minutowy film "Byczek Fernando", a realizowany w technice animacji lalkowej.
Swoją żonę Teresę (z domu Skałacką) poznał w liceum plastycznym. Teresa była wtedy w pierwszej klasie, on w czwartej. Rodzina małżonki pochodziła z Tarnopola. W czasie wojny ojciec z braćmi postanowili wyjechali do Niemiec, a Teresa wraz ze swoją babcią przeprowadziła się do Krakowa. Po wyjeździe Wilkosza na studia utrzymali kontakt i regularnie korespondowali. Niedługo przed zakończeniem nauki Tadeusza, Teresa przyjechała do Pragi. W kraju, w 1958 roku, wzięli ślub i zamieszkali z jej rodziną w Krakowie. W 1962 roku urodził się ich jedyny syn Jan.
W trakcie pobytu w Pradze Tadeusz Wilkosz otrzymał kilka propozycji pracy, jednak był zdecydowany, by powrócić do Polski. Otrzymał informację, że po dotarciu do kraju ma się udać do Studia Miniatur Filmowych w Warszawie na rozmowę z dyrektorem w sprawie pracy. Na miejscu okazało się, że stanowisko czeka, ale nie w Warszawie, tylko w studiu w Tuszynie. Żeby je otrzymać, artysta musiał zgłosić się do dyrekcji w Łodzi – tak Tadeusz Wilkosz rozpoczął działalność w Se-Ma-Forze (w 1958 roku, kiedy studio nosiło nazwę Studio Filmów Lalkowych). Rozpoczął pracę jako asystent reżysera na planie filmu „Wesołe miasteczko" (1958) Teresy Badzian. Później pracował na planie Janiny Hartwig – „Dwa Michały" (1958). Jako reżyser zadebiutował w 1959 roku filmem „Mysie figle". W latach 1959-1991 był realizatorem krótkometrażowych filmów i seriali lalkowych, od 1993 roku zaczął realizować pełnometrażowe filmy montażowe. W trakcie pracy w studiu Wilkosz zaprzyjaźnił się z operatorem Eugeniuszem Ignaciukiem, z którym przez wiele lat współpracował. Dobre relacje miał również z Jerzym Kotowskim, który zachęcił Wilkosza do pracy w Studiu. Współpracował z wymienionymi wcześniej twórcami oraz z Krzysztofem Dembickim, Jadwigą Kudrzycką, Lucjanem Dembińskim, Krystyną Dobrowolską, Teresą Puchowską-Sturlis, Edwardem Sturlisem, Januszem Galewiczem, Marianem Kiełbaszczakiem, Krystyną Krupską-Wysocką, Krystyną Kulczycką, Dariuszem Zawilskim, Albertem Barillém i innymi. W jednym z wywiadów (Chybowicz-Brożyńska, Godlewska, 1988) wspomina, że opieką artystyczną otoczył około 14 realizatorów.
W swojej karierze Wilkosz odbył wiele podróży zagranicznych (w ramach festiwali filmowych, wystaw, pokazów i warsztatów), był między innymi w: Paryżu, Wiedniu, Monachium, Manheim, Cottbus Zlínie, Annency, Tampere, Oulu, Sheffield, Bratysławie, Jerewaniu, Johannesburgu, Leningradzie (obecnie Petersburg), Kaliningradzie, Rimini, Mamai, Karlowych Warach, Teheranie, Gion, Montevideo.
Tadeusz Wilkosz był członkiem wielu organizacji artystycznych, między innymi Stowarzyszenia Filmowców Polskich, w którym jest od 1970 roku, a także Związku Autorów i Kompozytorów Scenicznych (ZaiKS) i Międzynarodowego Stowarzyszenia Twórców Filmu Animowanego (AiFA).
"W Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny, edycja 3" z 1993 roku możemy przeczytać, że jego zainteresowania to majsterkowanie i obserwacja zwierząt.
Bazując na wywiadach z Tadeuszem Wilkoszem można uznać, że jest on zadowolony ze swojej twórczości, zarówno pod względem formalnym, jak i jej odbioru.

Narodowość: Polska
Miejsce zamieszkania:
ul. Jadwigi z Łobzowa 29, 30-124 Kraków (1934-1951)
Praga, Czechy (bursa UMPRUM) (1951-1956)
ul. Nowowiejska 30, Kraków (1958 – ?)
Tuszyn
Łódź
ul. Rodakowskiego 14b, 30-094 Kraków (1993-obecnie)
Wykształcenie:
Szkoła powszechna w Krakowie (dokładnych danych nie ustalono)
II Liceum Sobieskiego w Krakowie (1946-1948)
Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. Józefa Kluzy w Krakowie (1948-1951)
Wydział Grafiki Filmowej Wyższej Szkoły Przemysłu Artystycznego (UMPRUM) w Pradze (1951-1957)
Zatrudnienie:
Praktyka w „Bratři v triku” (1957)
Studio Małych Form Filmowych Se-Ma-For (1958), Asystent reżysera
Studio Małych Form Filmowych Se-Ma-For (1959), Debiut reżyserski
Studio Małych Form Filmowych Se-Ma-For (1959-1991), Realizator krótkometrażowych filmów lalkowych
Studio Małych Form Filmowych Se-Ma-For (1993-2004, Realizator pełnometrażowych filmów montażowych