Wstęp

Baza filmowa „Animacja w Czechosłowacji i Polsce, 1945-1990” zawiera dane na temat filmów animowanych wyprodukowanych w trzech studiach animacji w krajach Europy Środkowowschodniej: Studiu Filmowym Gottwaldov (Gottwaldov Film Studio), Bratři v triku (Brothers in T-Shirts) i Studiu Małych Form Filmowych „Se-Ma-For” („Se-Ma-For” Studio of Small Film Forms). Pierwsze dwa przedsiębiorstwa mieściły się w czechosłowackim Zlínie i Pradze, natomiast ostatnie produkowało filmy w Łodzi.

W bazie znajdziesz listę filmów indywidualnych, serii i seriali. Choć na wolumen produkcyjny wszystkich studiów składały się także utwory wykonane w innych technikach, takich jak filmy fikcjonalne i niefikcjonalne żywego planu, nie zostały one uwzględnione w bazie. Jej celem było bowiem zgromadzenie filmów zrealizowanych w technikach animowanych.

Elementem unikatowym bazy jest 212 biogramów pracowników sektora filmu animowanego wszystkich trzech studiów. Dwadzieścia cztery biogramy zostały w dużej mierze oparte o wywiady pogłębione prowadzone przez polskich i czeskich członków zespołu. Wiele z wytworzonych w ten sposób źródeł to biografie osób wcześniej nieobecnych w literaturze przedmiotu, które dopiero teraz doczekały się zebrania i opracowania informacji na swój temat.

Kontekst

Baza została stworzona przez polsko-czeski zespół naukowy w ramach projektu „Studia animacji filmowej w Gottwaldovie i Łodzi (1945/47-1990) – porównawcza biografia zbiorowa”, którego kierownikami w latach 2021-2024 byli po stronie polskiej – Ewa Ciszewska; i czeskiej – Pavel Skopal. Głównym celem projektu była komparatystyka struktury i natężenia społecznych, materialnych i instytucjonalnych więzi tworzących sieć aktorów uczestniczących w produkcji filmu animowanego wybranych studiów animacji w Polsce i Czechosłowacji. Więcej szczegółów na temat efektów projektu w postaci tekstów naukowych i popularnonaukowych wykorzystujących treści zamieszczone w bazie danych, znajdziesz w sekcji Publikacje.

Zbieranie danych

Główny materiał źródłowy na podstawie którego powstała baza to zestawy danych zdeponowane w Narodowym Archiwum Filmowym w Pradze i Bibliotece Szkoły Filmowej w Łodzi, która jest administratorem strony filmpolski.pl. Dane dotyczące czeskich filmów zostały dostarczone przez Narodowe Archiwum Filmowe lub pozyskane przez czeski zespół z napisów prezentowanych na planszach tytułowych/końcowych konkretnych filmów. W przypadku filmów polskich informacje zostały zaczerpnięte z Archiwum Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego w Warszawie oraz Archiwum Akt Nowych w Warszawie.

Źródła do biogramów

Biogramy wybranych osób pracujących w sektorze animacji stanowią kompilację archiwalnych źródeł pisanych, historii mówionej i źródeł pośrednich. Wiele z wcześniej niedostępnych biogramów pracowników animacji pochodzi między innymi z ustrukturyzowanych wywiadów prowadzonych na potrzeby naszych badań. Baza zawiera biogramy które prezentują szeroki przegląd zawodów pełnionych w studio; od dyrektorów, przez scenarzystów, reżyserów, animatorów, operatorów filmowych, kierowników produkcji, autorów efektów dźwiękowych i montażystek, po pracowników technicznych w rodzaju kopistek, malarek, fazistek, lalkarzy i rekwizytorów.

Prawa autorskie

„Animacja w Czechosłowacji i Polsce, 1945-1990 [baza danych]”, opracowana przez pracowników i studentów Uniwersytetu Masaryka w Brnie i Uniwersytetu Łódzkiego, może być wykorzystywana w ramach poniższych licencji:

Jak cytować bazę:

Rekomendowany wzór cytowania powinien być zgodny ze stylem harwardzkim, jeżeli baza cytowana jest jako całość (np. w podziękowaniach):

Skopal, P – Ciszewska, E – Pospíšil, J – Bochinová, T – Czajkowska, A – Hofelmajer-Roś, A – Gonciarz, M – Kos, M – Kunkelová, K – Nadarzycka, O – Pabiś-Orzeszyna, M – Piekarski, D – Porubčanská, T – Rawska, M – Szul, S – Šrámková, K – Večeřa, M – Veinhauer, P, Animacja w Czechosłowacji i Polsce, 1945-1990, baza danych online, Wydział Sztuki, Uniwersytet Masaryka, Wydział Filologiczny, Uniwersytet Łódzki, dostęp 10 01 2025, https://animation.phil.muni.cz/

Finansowanie

Baza filmowa powstała dzięki środkom z Czeskiego Funduszu Nauki i Narodowego Centrum Nauki w Polsce (2020/02/Y/HS2/00015).

Publikacje

Animation Studios: People, Places, Labor. Numer specjalny „Iluminace” 3/2024, redaktorzy gościnni: Ewa Ciszewska i Pavel Skopal.

Bochinová Tereza, Hofelmajer-Roś Agata, The Agency and Effect of Technical Equipment on Animation Production in Studios Se-Ma-For and FS Kudlov in the 1970s and 1980s, „Iluminace” 3/2024, s. 33-60.

Ciszewska Ewa, Materialne warunki wytwarzania konwencji filmu lalkowego w Polsce. Działalność Ryszarda Potockiego i Zenona Wasilewskiego w latach 1945-1950 jako architektów Studia Małych Form Filmowych “Se-Ma-For” w Łodzi. „Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej”, 4/2023, s. 6-31. DOI: doi.org/10.56351/PLEOGRAF.2023.4.01.

Ciszewska Ewa, Szymon Szul. „Animation workers from ‘Se-Ma-For’ Studio of Small Film Forms in Lodz (dataset),” Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego, https://repozytorium.uni. lodz.pl/handle/11089/52081.

Ciszewska Ewa, Hofelmajer-Roś Agata, Lalka filmowa — perspektywy badań: Rozważania na podstawie wybranych produkcji lalkowych zrealizowanych w Studiu Małych Form Filmowych ‘Se-Ma-For’ w Łodzi, „Acta Universitatis Lodziensis: Folia Litteraria Polonica”, nr 2 (2024).

Ciszewska Ewa, Hofelmajer-Roś Agata, Pabiś-Orzeszyna Michał i Szul Szymon. Społeczne światy Studia Małych Form Filmowych “Se-Ma-For” w Łodzi, University of Lodz Press, Łódź 2025

Ciszewska Ewa, Szul Szymon, Animation Workers From ‘Se-Ma-For’ Studio of Small Film Forms in Lodz (Dataset), „Journal of Open Humanities Data”, nr 10 (2024), s. 1–7, DOI: https://doi.org/10.5334/johd.238.

Skopal Pavel, Ciszewska Ewa i Večeřa Michal, Functionality in The Production of Animated Films: Czechoslovak And Polish Film Studios, 1945–1960, „JCMS — Journal of Cinema and Media Studies” (publikacja w 2025 roku).

Skopal Pavel, red. Lidé — práce — animace: Světy animovaného filmu na Kudlově, Host, Brno 2024.

Szul Szymon, Inaczej rozdane karty. Ze Stefanem Schabenbeckiem rozmawia Szymon Szul, „Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej”, 4/2023, s. 116-140. DOI: doi.org/10.56351/PLEOGRAF.2023.4.07.

Večeřa Michal, Szul Szymon, How Serials Reshaped Animation Production. Comparative Analysis of Animated Film Serials Produced by the Studio in Gottwaldov and ‘Se-Ma-For’ Studio of Small Film Forms (1960s–1980s), „Iluminace” 3/2024, s. 9-32.