Jiří Hanzelka
Data urodzenia
1920 Źródła
Źródło
- Dataset NFA (100%)
Data śmierci
2003 Źródła
Źródło
- Dataset NFA (100%)
*24. 12. 1920 (Štramberk), † 15. 2. 2003 (Praha), cestovatel, novinář, spoluautor cestopisů a reportáží, prozaik, publicista
Pocházel z rodiny mechanika a závodního řidiče kopřivnické Tatry Ferdinanda Hanzelky a Pavly, roz. Pavlíkové. Mládí prožil v Kopřivnici, léta 1925–1930 strávil v Bratislavě a v Praze-Vinohradech. V roce 1938 začal studovat Vysokou školu obchodní, kterou v důsledku válečného uzavření vysokých škol dokončil až po osvobození. Titul Ing. získal až roku 1946. Za nacistické okupace pracoval jako zemědělský dělník na Táborsku, poté jako úředník pojišťovny Kooperativa. Na vysoké škole se koncem třicátých let seznámil s celoživotním kolegou Miroslavem Zikmundem, s nímž ještě v době protektorátu začal plánovat cestu kolem světa. Po 1945 se dvojici podařilo přesvědčit vedoucí představitele automobilové firmy Tatra o tom, že jejich výprava bude nejvhodnější reklamou kopřivnické továrny.
Na legendární cestu kolem světa vyrazili Hanzelka a Zikmund z Prahy 22. dubna 1947 se stříbrnou Tatrou T 87. Přes Německo a Francii se dostali do severní Afriky, kterou prozkoumávali napříč od západu k východu. V Libyi přežili autonehodu, kvůli níž museli poté absolvovat delší zastávku v Egyptě (přespali na Cheopsově pyramidě). Jako jedni z prvních projeli na sériově vyráběném voze Núbijskou pouští. Pokračovali přes Súdán, Etiopii, Somálsko a Keňu. V doprovodu krajanek Ruth Lányové a Heleny Škulinové vystoupili v lednu 1948 na Kilimandžáro (5895 m). Přes Belgické Kongo a tehdejší Rhodesii dojeli do Jižní Afriky. V létě 1948 se přeplavili přes Atlantský oceán do Jižní Ameriky, kde realizovali další část cesty. Navštívili Argentinu, Paraguay a Brazílii. Přes Andy, v nichž dosáhli nadmořské výšky 4860 m, pronikli do Bolívie a Peru. V Ekvádoru využili čekání na kolumbijská víza k výpravě do oblasti obývané lovci lebek z kmene Šuárů (Jívarů). Povolení ke vstupu do Kolumbie neobdrželi a museli se do Střední Ameriky přeplavit lodí. V Nikaragui si Hanzelka zlomil ruku. Po příjezdu do Mexika se rozhodli ze zdravotních, technických i politických příčin (USA jim odmítly udělit vízum) k návratu do Československa.
V Praze byla jejich Tatra uvítána 1. listopadu 1950. Na tři a půl roku trvající výpravě ujeli 61 700 km. Z cesty napsali řadu reportáží, knižních i rozhlasových, a natočili několik filmů, jejichž zpracování (převážně v gottwaldovských laboratořích, společně s režisérem Jaroslavem Novotným, hudba Zdeněk Liška) trvalo několik dalších let. V roce 1954 se Hanzelka oženil, s manželkou Hanou měl syna a dceru. 1958 se přestěhoval ze Zlína na pražskou Hanspaulku, kde žil ve vile v ulici Na Míčánce. Na druhou výpravu se Hanzelka a Zikmund vydali v dubnu 1959. Stříbrnou Tatru T 87 nahradily speciálně upravené nákladní Tatry 805 (i s dvěma dalšími účastníky – technikem a lékařem, kteří byli v Indii vystřídáni náhradníky). Kromě propagace československého automobilového průmyslu převzali řadu úkolů od ČSAV. Zatímco při první výpravě putovali bez přerušení, během této se několikrát vrátili do vlasti a zase na cestu. Přes jihovýchodní Evropu (Maďarsko, Jugoslávie, Albánie, Bulharsko) dospěli do Turecka a Sýrie. Konec roku 1959 strávili ve Svaté zemi. Z Jordánska zamířili do Iráku. Poté co jim nebyl povolen vstup do Íránu, navštívili Pákistán a Indii, kde je očaroval zejména Kašmír. Jejich dalším cílem se stal ostrov Cejlon (Srí Lanka), který nazvali „rájem bez andělů“.
V následujících letech dvojice procestovala Barmu, Thajsko a Indonésii. Na Západním Irianu (Západní Nová Guinea) zažila konec nizozemské koloniální správy (1963). Z politických důvodů nebyla vpuštěna do Austrálie ani do Číny a přesunula se rovnou do Japonska, kde se do centra jejího zájmu dostala, kromě tradičních historických a kulturních středisek, především japonská ekonomika, jejíž dynamický rozvoj prudce kontrastoval se zaostávajícím hospodářstvím Československa. Během pobytu v Japonsku Hanzelka i Zikmund vstoupili do KSČ. Do vlasti se vrátili přes Sovětský svaz. Postřehy formulované v tzv. zvláštních zprávách, které byly adresovány stranickým funkcionářům, nebyly přijímány s pochopením. Nespokojenost vzbudila zejména analýza poměrů na sovětském Dálném východě, na Sibiři a ve středoasijských republikách SSSR, kterou obsahovala Zvláštní zpráva číslo 4, určená pro vedení KSČ. Hanzelka a Zikmund v ní otevřeně popsali neutěšenou skutečnost, kterou poznali při ročním putování po sovětském území (září 1963 – listopad 1964). Jedna z kopií zprávy se 1965 dostala do Moskvy a byla předána sovětskému vůdci Leonidu I. Brežněvovi. V období pražského jara se Hanzelka angažoval ve prospěch reformního vývoje, vystupoval na veřejných mítincích a publikoval v tisku kritické články. V červnu 1968 podepsal manifest Dva tisíce slov. Jeho aktivity se staly terčem kritiky sovětských představitelů a konzervativních funkcionářů KSČ. Jejich přičiněním nebyl Hanzelka v červenci 1968 zvolen plénem Národního shromáždění poslancem nově ustavené České národní rady. Na podzim 1968 byl jmenován obchodním přidělencem na československém velvyslanectví ve Stockholmu, funkci vykonával jen krátce. Po nástupu tzv. normalizace Hanzelka a Zikmund čelili existenční perzekuci. Byli vyloučeni z KSČ, nesměli cestovat do zahraničí a publikovat. Kniha Cejlon, ráj bez andělů vyšla poprvé 1975 ve Vaculíkově samizdatové Edici Petlice, oficiálně až 1991. Starší publikace byly vyřazeny z veřejných knihoven. Hanzelka měl problémy se získáním zaměstnání. 1976 byl vyslán na krátkodobý zdravotní pobyt do Francie. Po podpisu Charty 77 se jeho situace opět zhoršila. Až v osmdesátých letech mohl načas pracovat jako zahradník v podniku Sady, lesy, zahradnictví. Devadesátá léta Hanzelka zastihla těžce nemocného, k cestování se proto vrátil jen Zikmund. Závěr života prožil s partnerkou, kosmetičkou Olgou Knoblochovou v obci Sedlo (u Jindřichova Hradce). Pohřben byl v rodinném hrobě v Třeboni-Domaníně. 1996 byla otevřena muzejní expozice obou cestovatelů ve Zlíně (původně na zámku, od 2012 přesunuta do baťovského areálu). 2007 byla po Hanzelka v Praze 6 – nedaleko místa, kde žil – pojmenována ulice.
Podstawowe źródła pisane
Biografický slovník českých zemí 22, Praha 2019, s. 225-226
Afrika I. Z Maroka na Kilimandžaro (1952) Komentarz, Zdjęcia, Autor materiału źródłowego, Reżyseria, Scenariusz
Lihovary v Argentině (1952) Zdjęcia, Reżyseria
Motocykly v Guatemale (1952) Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz
Ostrovy milionů ptáků (1952) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz
Za tučňáky, lvouny a velrybami (1952) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Afričtí trpaslíci (1953) Komentarz, Zdjęcia, Autor materiału źródłowego, Reżyseria
Afrika II. Od rovníku ke Stolové hoře (1953) Komentarz, Zdjęcia, Autor materiału źródłowego, Reżyseria, Scenariusz
Lovci lebek (1953) Komentarz, Zdjęcia, Autor materiału źródłowego, Reżyseria
V pravlasti kávy (1953) Komentarz, Zdjęcia, Autor materiału źródłowego, Reżyseria, Scenariusz
Z Argentiny do Mexika (1953) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Zrození sopky (1953) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Býčí zápasy (1955) Komentarz, Zdjęcia, Autor materiału źródłowego, Reżyseria
Byl Bismarck v Kašmíru? (1961) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz
Cestou hrdinů (1961) Zdjęcia, Reżyseria
Epocha mladých ve Šrínagaru (1961) Reżyseria
Jak daleko je z Cejlonu do Arizony (1961) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Je-li kde na světě ráj (1961) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz
Město pod kamennou lavinou (1961) Reżyseria
Noria (1961) Reżyseria
Řeka života (1961) Zdjęcia, Reżyseria
Umíte číst červíčky? (1961) Zdjęcia, Reżyseria
Cestou za metuzalémy (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz, Scenariusz
Čajová drezúra na Cejloně (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Dva póly Tirukunámalé (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Esala Perahera (1962) Komentarz, Reżyseria, Scenariusz
H?Z z výpravy do Asie Pod našimi okny... (1962) Reżyseria
Irácký Kurdistán (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz
Není zub jako zub (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Skoupá perla Tamilů (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Tallím, duše barev a vzorů (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Tři kostky Kolomba (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Vzkříšení sinhálské země (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Závod století (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Zná Kašmír kašmírské šátky? (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Bangka, loterie s dvojí zárukou (1963) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Královské M (1963) Reżyseria
Minangkabau (1963) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Na stezce lovců lebek (1963) Zdjęcia, Reżyseria
Palma nedotknutelných (1963) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Samosir - ostrov na ostrově (1963) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
V moci ohně a bohů (1963) Zdjęcia, Reżyseria
Z bláta do louže (1963) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Z&H z výpravy do Asie Pod sopkou Merapi (1963) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Z&H z výpravy do Asie Poločas na rovníku (1963) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Ach, paní Fudži! (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Dobrou chuť, lidé zítřka (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Dravci nebo oběti? (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Javanské Solo (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Jezdí se vlevo, ale... (1964) Zdjęcia, Reżyseria
Kapitán Nemo to znal (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Kdekdo hraje vodní polo (1964) Zdjęcia, Reżyseria
Kdyby všichni bozi světa (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Kokeš - co chceš? (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Kouzelníci z Asahi (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Kremace bez mrtvých (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Kusamba loví v noci (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Lontar (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Město dvakrát zrozené (1964) Zdjęcia, Reżyseria
Na obzoru Japonsko (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Na shledanou, přijďte zas (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz
Největší na světě (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz
Nevánoční vánoce (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Než zahyne umění nejjaponštější (1964) Zdjęcia, Reżyseria
Nias ostrov nebojácných (1964) Zdjęcia, Reżyseria
Pravěk v rokli mrtvých (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Rýžová kaše se skořicí (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Řasy nejsou brvy (1964) Reżyseria
Sakura z horoucích pekel (1964) Zdjęcia, Reżyseria
Ať se stáří vydovádí (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Darváz (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Do země dálné a nejbližší (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Japonské město nejjaponštější (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Kamčatská okénka (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Křest mrazem (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Máj klepe na vrata (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Medvědí ledovec (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Město voják (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Není všechno zlato... (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Neříkej velkolepý (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Pekelný sopouch (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Perly a chirurgie (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Pohlednice z Japonska (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Půlnoční slunce (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Sajonara, sajonara (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Samurajové pod šturcem (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Sibiřská nafta (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Slaná hora (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Směr západ (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Tempo (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Ulak (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Váhavý velikán (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Z Braslavi na Zbraslav (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Zkuste to s bidýlky (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Zlato Dálného východu (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Jací jsou jaci (1966) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Jenisej (1966) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Pamír (1966) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
V Zaalajských horách (1966) Zdjęcia, Reżyseria
Lihovary v Argentině (1952) Zdjęcia, Reżyseria
Motocykly v Guatemale (1952) Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz
Ostrovy milionů ptáků (1952) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz
Za tučňáky, lvouny a velrybami (1952) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Afričtí trpaslíci (1953) Komentarz, Zdjęcia, Autor materiału źródłowego, Reżyseria
Afrika II. Od rovníku ke Stolové hoře (1953) Komentarz, Zdjęcia, Autor materiału źródłowego, Reżyseria, Scenariusz
Lovci lebek (1953) Komentarz, Zdjęcia, Autor materiału źródłowego, Reżyseria
V pravlasti kávy (1953) Komentarz, Zdjęcia, Autor materiału źródłowego, Reżyseria, Scenariusz
Z Argentiny do Mexika (1953) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Zrození sopky (1953) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Býčí zápasy (1955) Komentarz, Zdjęcia, Autor materiału źródłowego, Reżyseria
Byl Bismarck v Kašmíru? (1961) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz
Cestou hrdinů (1961) Zdjęcia, Reżyseria
Epocha mladých ve Šrínagaru (1961) Reżyseria
Jak daleko je z Cejlonu do Arizony (1961) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Je-li kde na světě ráj (1961) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz
Město pod kamennou lavinou (1961) Reżyseria
Noria (1961) Reżyseria
Řeka života (1961) Zdjęcia, Reżyseria
Umíte číst červíčky? (1961) Zdjęcia, Reżyseria
Cestou za metuzalémy (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz, Scenariusz
Čajová drezúra na Cejloně (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Dva póly Tirukunámalé (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Esala Perahera (1962) Komentarz, Reżyseria, Scenariusz
H?Z z výpravy do Asie Pod našimi okny... (1962) Reżyseria
Irácký Kurdistán (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz
Není zub jako zub (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Skoupá perla Tamilů (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Tallím, duše barev a vzorů (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Tři kostky Kolomba (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Vzkříšení sinhálské země (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Závod století (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Zná Kašmír kašmírské šátky? (1962) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Bangka, loterie s dvojí zárukou (1963) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Královské M (1963) Reżyseria
Minangkabau (1963) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Na stezce lovců lebek (1963) Zdjęcia, Reżyseria
Palma nedotknutelných (1963) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Samosir - ostrov na ostrově (1963) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
V moci ohně a bohů (1963) Zdjęcia, Reżyseria
Z bláta do louže (1963) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Z&H z výpravy do Asie Pod sopkou Merapi (1963) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Z&H z výpravy do Asie Poločas na rovníku (1963) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Ach, paní Fudži! (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Dobrou chuť, lidé zítřka (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Dravci nebo oběti? (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Javanské Solo (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Jezdí se vlevo, ale... (1964) Zdjęcia, Reżyseria
Kapitán Nemo to znal (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Kdekdo hraje vodní polo (1964) Zdjęcia, Reżyseria
Kdyby všichni bozi světa (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Kokeš - co chceš? (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Kouzelníci z Asahi (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Kremace bez mrtvých (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Kusamba loví v noci (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Lontar (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Město dvakrát zrozené (1964) Zdjęcia, Reżyseria
Na obzoru Japonsko (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Na shledanou, přijďte zas (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz
Největší na světě (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria, Scenariusz
Nevánoční vánoce (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Než zahyne umění nejjaponštější (1964) Zdjęcia, Reżyseria
Nias ostrov nebojácných (1964) Zdjęcia, Reżyseria
Pravěk v rokli mrtvých (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Rýžová kaše se skořicí (1964) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Řasy nejsou brvy (1964) Reżyseria
Sakura z horoucích pekel (1964) Zdjęcia, Reżyseria
Ať se stáří vydovádí (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Darváz (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Do země dálné a nejbližší (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Japonské město nejjaponštější (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Kamčatská okénka (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Křest mrazem (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Máj klepe na vrata (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Medvědí ledovec (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Město voják (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Není všechno zlato... (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Neříkej velkolepý (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Pekelný sopouch (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Perly a chirurgie (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Pohlednice z Japonska (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Půlnoční slunce (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Sajonara, sajonara (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Samurajové pod šturcem (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Sibiřská nafta (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Slaná hora (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Směr západ (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Tempo (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Ulak (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Váhavý velikán (1965) Zdjęcia, Reżyseria
Z Braslavi na Zbraslav (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Zkuste to s bidýlky (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Zlato Dálného východu (1965) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Jací jsou jaci (1966) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Jenisej (1966) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
Pamír (1966) Komentarz, Zdjęcia, Reżyseria
V Zaalajských horách (1966) Zdjęcia, Reżyseria