Daniel Szczechura

Wychowywał się w domu inteligenckim, oboje rodziców było nauczycielami. Ojciec po edukacji podstawowej skończył seminarium nauczycielskie. Matka Szczechury – Ukrainka – była nauczycielką w klasach podstawowych.

Dzieciństwo spędził w Wilczogębach, małej wsi położonej w województwie mazowieckim, w powiecie węgrowskim pozbawionej wówczas elektryczności. Swoją edukację Szczechura rozpoczął od „czterech klas za Hitlera”. Potem uczył się w tajnych kompletach w trakcie II wojny światowej. Rodzina mieszkała wówczas na wsi. W późniejszych latach przenieśli się do Warszawy, gdzie Daniel Szczechura uczęszczał do Liceum im. Batorego. Tam powtarzał klasę. Maturę pisał w Towarzystwie Przyjaciół i Dzieci nr 1 na warszawskim Żoliborzu w roku 1952 lub 1953. Do tej części Warszawy przeprowadziła się rodzina Szczechury. W tym samym roku (1952 lub 1953) rozpoczął studia na kierunku na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, skąd w tym samym roku został wyrzucony. „Ze 30 osób w ogóle wyrzucili, nie przeszło na następny rok. Dlaczego nie przeszło na następny rok? Bo my, proszę Pana, nie zdaliśmy… byliśmy niezdolni". „Niezdolność” polegała na braku postępów w nauce podstawowych przedmiotów.

W 1955 roku uczęszczał także na kurs filmowy przy Polskiej Akademii Nauk (Rodzaj sformalizowanego klubu filmowego). Tam nauczył się obsługiwać kamerę. W 1958 roku ukończył historię sztuki na Wydziale Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego. Później rozpoczął studia na Wydziale Operatorskim Szkoły Filmowej w Łodzi. Stanisław Wohl polecił mu, by ominął pierwsze etapy rekrutacji, więc Szczechura przyjechał tylko na ostatni egzamin, który był formalnością. Studia rozpoczął od drugiego roku. Filmem animowanym zajął się, ponieważ były fundusze na ich realizację, choć zaznaczał, że wcześniej nie znał się na technikach animacji. Taka forma umożliwiła mu pełną kontrolę nad całą realizacją filmu, na czym mu zależało. Studia ukończył w 1962 roku.

Mimo stałej pracy w studiu Se-Ma-For w Łodzi na weekendy wracał do Warszawy, tam też mieszkała jego rodzina. Od 1955 roku pozostaje w związku małżeńskim. Jego żona Janina (zm. 11.01.2024 r.) była profesorem Polskiej Akademii Nauk, wykształcenie uzyskała na Uniwersytecie Warszawskim, na Wydziale Geologii. Małżeństwo ma jedno dziecko – córkę Agatę, urodzoną w 1959 roku, z wykształcenia magister psychologii. Nie wiadomo, by bliżsi lub dalsi członkowie rodziny byli w jakikolwiek sposób związani z branżą filmową. Swoją żonę i córkę raczej separował od pracy i starał się chronić. Szczechura żartował, że jego rodzina tylko raz odwiedziła Studio, na spotkaniu wigilijnym.

Daniel Szczechura nie ma szerokiej historii przynależności do organizacji ani politycznych, ani artystycznych. Studiując na Uniwersytecie Warszawskim współpracował ze Studenckim Teatrem Satyryków (STS), a później również z klubem filmowym „Warszawa” przy Stowarzyszeniu Dziennikarzy. Jest członkiem-założycielem Stowarzyszenia Filmowców Polskich (od 1966 roku). W latach 80-tych zapisał się do „Solidarności” razem ze Zbigniewem Rybczyńskim, bo wypadało dać przykład innym. W 1979 roku, po śmierci Jerzego Kotowskiego, zwolniło się miejsce w Conseil Administratif, czyli Radzie Administracyjnej w ASIFA – Międzynarodowym Stowarzyszeniu Twórców Filmu Animowanego, organizacji afiliowanej przy UNESCO. W okresie rozkwitu „Solidarności” Szczechura został wiceprezydentem ASIFA.

Pracę w Studiu Małych Form Filmowych Se-Ma-For rozpoczął już w trakcie studiów w Szkole Filmowej (1961). Do pracy został „wyselekcjonowany” dzięki swojej etiudzie Konflikty (1960). Dyrektor Ryszard Brudzyński, razem z prof. Jerzym Mierzejewskim, przeglądali etiudy szkolne, szukając ludzi do współpracy. Wybrali kilka osób – […] z animacji mnie i Zosię Wdówkównę, obecnie Ołdak. Po latach pracę z ówczesnym dyrektorem Se-Ma-Fora wspominał pozytywnie. Świetnie mi się pracowało z Brudzyńskim. Gdy jakiś film szedł mi ciężko, pocieszał mnie: «Przekroczone normy? Niech się pan nie martwi». Kolejnego dyrektora Se-Ma-Fora – Janusza Galewicza – nie wspomina już Szczechura tak dobrze. Nie dogadywali się najlepiej.

Niezależnie od tego kto zajmował stanowisko dyrektora, swoją pracę w SMFF Daniel Szczechura wspomina jako okres wolności i swobody. Zawsze mógł robić to, co uważał za stosowne. Tworzył głównie wtedy, gdy miał coś do przekazania. Takie okazje nie były jednak nieustanne: Zwykle robiłem filmy z poczucia obowiązku, by wykonać normę – jeden film rocznie. Zdarzały się też sytuacje, w których proszony był o ratowanie planów, gdy projektom groziło niewyrobienie terminu. Czy ja się wstydzę tych filmów? Wstydzę i nie wstydzę […]. Teraz robi się reklamówki […]. W ten sposób zrealizował m.in. odcinek „Przygód Sindbada Żeglarza” (1969) – animowanego serialu dla dzieci odstającego zdecydowanie od jego bardziej autorskich projektów.

Szczechura był pracownikiem dydaktycznym na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych na Wydziale Grafiki oraz w Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych. Wykładał także na uczelniach zagranicznych, między innymi w Królewskiej Akademii Sztuki w Gandawie oraz Emily Cart College w Vancouver.

Szczechura podkreślał, że zawsze pracował tylko w jednym studiu. Z innymi podmiotami współpraca była sporadyczna. Próbował w Linzu, jeden film zrobił dla Corona Cinematografica w Rzymie. Swój film „Dobranocka" zrobił w Anima-Polu w Łodzi.

W kwestii współpracowników twierdzi, że ich nie potrzebował. „Asystentka [Anna] Ziomka była bardzo dobrym współpracownikiem, bo ona świetnie animowała. […] Wolałem współpracować z kobietami, bo były bardziej obowiązkowe". Do jednego z jego filmów, „Fotela”, scenariusz napisał Jerzy Węgrzynowski. Pomagał też Szczechurze z jego realizacją.

Absolutnym zaufaniem darzył Stanisława „Stasia” Lenartowicza. Pracując w Se-Ma-Forze szybko przeszedł na „ty” zarówno z nim, jak i z Andrzejem Teodorczykiem. Kierownika produkcji, Macieja Okuńskiego wspomina jako bardzo miłego człowieka. Daniel Szczechura nawiązywał też relacje ze znanymi twórcami. Ważną rolę w jego życiu odegrał Ryszard Bugajski, którego Szczechura nazywał przyjacielem.

„Poza Hiroszimą byłem prawie wszędzie". W swojej karierze Szczechura wielokrotnie bywał za granicą, głównie na festiwalach animacji. „Film Polski” organizował bilety, wizy i paszporty. Pierwszy raz na festiwal pojechał w 1964 roku, do Oberhausen. W Oberhausen bywałem wiele razy, festiwal ten wywarł na moją działalność duży wpływ. Jego ulubioną destynacją było Annecy.

Szczechura to reżyser wielu filmów rysunkowych, wycinankowych, a także dokumentalnych. Do jego najważniejszych dzieł należą „Fotel” (1963), „Hobby” (1968) oraz „Podróż” (1970). Swe najlepsze dokonania zebrał w montażowym filmie „Hobby”. Daniel Szczechura. „Kilka filmów animowanych jednego autora” (2002).

Laureat wielu nagród w dziedzinie filmu animowanego. Szczechura był wielokrotnie nagradzany na polskich i międzynarodowych festiwalach filmowych. Najczęściej nagradzany był za film „Fotel”, choć do jego największych sukcesów należy wygranie nagrody głównej na Festiwalu w Oberhausen za „Hobby”. Jest laureatem wielu nagród za całokształt twórczości m.in. medalu Złotego Grona (1969), nagrody im. Zenona Wasilewskiego (1975). W 2008 roku z rąk ministra kultury i dziedzictwa narodowego odebrał Złoty Medal Zasłużony Kulturze – Gloria Artis. W 2017 roku otrzymał nagrodę specjalną Smok Smoków na 57. Krakowskim Festiwalu Filmowym za wyjątkowy wkład w rozwój światowej kinematografii w dziedzinie filmu animowanego.

Najważniejszym opracowaniem poświęconym Danielowi Szczechurze jest publikacja Jerzego Armaty „Hobby. Animacja. Kino Daniela Szczechury". Sam Szczechura odwoływał się do tej publikacji oraz potwierdzał spisane tam informacje. W archiwach Filmoteki Narodowej-Instytutu Audiowizualnego wciąż dostępne są teczki produkcyjne filmów Szczechury. W Muzeum Kinematografii w Łodzi na ekspozycji „Łódź Filmowa” można obejrzeć kilka eksponatów i instalacji związanych z filmami Szczechury. Z materiałów wideo należy wymienić rozmowy z reżyserem przeprowadzone przez Stowarzyszenie Filmowców Polskich oraz Koło Naukowe Filmoznawców Uniwersytetu Łódzkiego. Warte odnotowania jest także wystąpienie Pawła Sitkiewicza w ramach Akademii Filmu Polskiego, omawiające twórczość reżysera. Poza wywiadami badawczymi ze Szczechurą na szczególną uwagę zasługują rozmowy przeprowadzone przez Annę Michalską dla „Magazynu SFP” oraz przez Jacka Szczerbę dla „Gazety Wyborczej”

Narodowość: polska​
Miejsce zamieszkania: ​
Łódź
Wykształcenie:​
Liceum im. Batorego w Warszawie
Kurs filmowy przy Polskiej Akademii Nauki
Wydział Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego
Wydział Operatorski Szkoły Filmowej w Łodzi
Zatrudnienie: ​
Studio Małych Form Filmowych Se-Ma-For
Członek-założyciel Stowarzyszenia Filmowców Polskich
Wiceprezydent ASIFA
Akademia Sztuk Pięknych na Wydziale Grafiki
Polsko-Japońska Akademia Tehnik Komputerowych
Królewska Akademia Sztuki w Gandaie
Emily Cart College w Vancouver